Ο ΝΑΪΣΚΟΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΕΡΒΕΝΙΟΥ

            Παραθέτουμε μικρό ιστόρημα σχετικό με την οικοδόμηση Ναϊσκου,τιμής ένεκεν και ευλαβίας χάριν, στον Τίμιον Πρόδρομον, λίγα χρόνια από την πρώτη εγκατάσταση των Ζαχολιτών στην παραποτάμια περιοχή των εκβολών του χειμάρου και στην τοποθεσία με το όνομα Δερβένι. Ο σκοπός του Ναϊσκου είχε πολλαπλή σημασία. Διευκόλυνε κατ’ αρχάς τους πιστούς να προσφέρουν «όσα θελκτήρια κεί-ται τοις κάτω», να διαβάζουν τρισάγια παραστάσιμα, να τελούν τα μνημόσυνα, να δακρύζουν και να παρακαλούν τον Θεό να αναπαύει τις ψυχές των προσφιλών των. Εδώ κείται ο Ναϊσκος και πλάι φτερουγίζει μια ψυχή.
Αυτού του Ναϊσκου γνωρίζει την ύπαρξη ο πολύς Γερμανός λόγιος κι ερευνητής Λούντβιχ, του οποίου αξίζει να ακούσουμε την εξιστόρηση:
            Επάνω σ’ ένα μικρό ύψωμα είναι το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη, στο οποίο οδηγεί ένα απότομο ανηφορικό λιθόστρωτο σοκάκι. `Εχει ένα επίπεδο μπακλαβαδωτό ταβάνι με τέσσερους υποστηρικτικούς πασάλους ξυλίνους. `Ενα ξυλόγλυπτο εικονοστάσι και πάνω από την είσοδο, μια καμάρα με τούρκικο κιγκλίδωμα. Το δάπεδο είναι με μαλτεζόπετρες. Μεγαλοπρεπής είναι απ’ εδώ η θέα του κόλπου με τα απέναντι ευρισκόμενα Σάλωνα και το φαλακρό προβάλλον ακρωτήρι του Μακρυνικόλα. Προς τα κάτω του Ναϊσκου απλώνονται κήποι με λεμονιές, πορτοκαλιές καθώς επίσης και πολλές ροδιές, συκιές και μουριές. Οι κήποι αρδεύονται από το νερό του ποταμού. Το χωριό έχει καλό και δροσερό νερό από πηγάδια. Οι λόφοι πίσω από το Δερβένι είναι εν μέρει με ελιές και εν μέρει με φυτεμένα αμπέλια, που παράγουν το άσπρο κρασί. Στο βάθος του χωριού προβάλλει η ογκώδης Ευρωστίνα, με όλη την αγριότητα των αποτόμων βράχων, αλλά δα-σωμένη κι επιβλητική.
Παρακολουθούμε αλλά και εκτιμούμε την αξιόπιστη περιγραφή του Λούντβιχ με την αυστηρή γλώσσα, τη δυνατότητα να εισδύει στις λεπτομέρειες με βραχύ λόγο. Περιεργάζεται με ακρίβεια τα φυσικά πράγματα που απεικονίζει και εκτυπώνει σε 170 ξυλογραφίες ή γκραβούρες από επιδέξιους ξυλογράφους. Παρακολουθεί επίσης και τις ανθρώπινες δραστηριότητες, στοιχεία δηλ. που μας επιτρέπουν να εκτιμήσουμε το έργο του αλλά και να διδασκόμεθα. Αφήνει έντονα τα ίχνη της παρουσίας του και καλόν θα ήταν να τον μιμούμεθα.

 

            ΟΝαϊσκος χτίστηκε σε χώρο που δεν γνωρίζουμε αν αγοράστηκε ή χαρίστηκε, η απόκτησή του όμως εξυπηρέτησε το αναπλασσόμενο Δερβένι. Και ενώ τα λατρευτικά καθήκοντα των πιστών εξυπηρετούνταν στην πρώτη εκκλησία του Αγίου Νικολάου, θα έπρεπε να ληφθεί πρόνοια και για την αδήριτη και μοιραία ανάγκη του θανά-του. `Ηταν όντως προβληματική η μακαρία οδός προς τον επέκεινα κόσμον λόγω της μεγάλης αποστάσεως μεταξύ Δερβενίου Ζαχόλης. Ευτυχώς ο χώρος έξωθι του Ναϊσκου ήταν αρκετός. Κατανεμήθηκε δίκαια στους ενορίτες και προσδιορίστηκαν οι ατομικοί τάφοι. Συνέβη όμως ύστερα από 70 και πλέον έτη να κορεσθεί το κοιμητήριο και η ανάγκη εύρεσης άλλου χώρου προφανής. Ο νέος χώρος ευρέθη, η εκταφή των λειψάνων συνετελέσθη. Η ημερομηνία λήξεως ανάγεται στο έτος 1930-31 και η μετακομιδή των λειψάνων στο νέο κοιμητήριο, στο Σχίνο του Μανώλη.

 

 

 

 

 

ΤΟ  ΚΤΗΤΟΡΙΚΟΝ  ΤΟΥ  Ι.  Ν.  ΙΩΑΝΝΟΥ  ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ  ΔΕΡΒΕΝΙΟΥ

            Το Σωτήριον έτος 2001, Θεία Χάριτι, ευρίσκει την ημετέρα ταπεινότητα ιερατεύουσα στον Ι. Ν. Τιμίου Προδρόμου Δερβενίου. `Εκρινα, όθεν, χρέος μου και συνάμα τιμή να ασχοληθώ με την ιστο-ρία του κτητορικού του εν λόγω Ναού, παραδίδοντας την αέναη μνήμη στις επερχόμενες γενεές, περιγράφοντας τα καθέκαστα των κτητόρων. Ο λόγος και ο σκοπός της δημιουργίας μεγάλου και περικαλλούς Ναού εκρίθη αναγκαίος εκ του υπερδιπλασιασμού του πρώτου οικισμού των Ζαχολιτών στο Δερβένι, οπότε ο αρχικός Ναϊσκος του Αγίου Νικολάου δημιουργούσε προβλήματα χωρητικότητας για τον εκκλησιασμό των πιστών. Και τότε σύμφωνοι όλοι οι κάτοικοι πήραν την απόφαση να χρησιμοποιήσουν ικανόν χώρον συνεχόμενον του πρώτου κοιμητηρίου και επ’ αυτού να στερεώσουν τον Ναόν του Τιμίου Προδρόμου εις δόξαν Θεού. Αυτού του Ναού, μεγαλόπρεπου και επιβλητικού, άνδρες δυνατοί και αποφασιστικοί ετόλμησαν την ανέγερση. Ασφαλώς τα πράγματα δεν ήσαν τόσο ρόδινα. Η χρεία απέ-ραντη, η πίστη όμως, η τόλμη και η αγάπη υπερδύναμες. Το έργο ήδη επί των θυρών. Οι προκαταρκτικές μελέτες, τα αρχιτεκτονικά σχέδια, οι αρμόδιες εγκρίσεις, οι απαραίτητοι εργολήπτες και εκτελεστές, όλοι και όλα στο στάδιο της ετοιμότητας. Και ο Ιουστινιανός χτίζοντας την Αγία Σοφία εχάρη και συγκινήθηκε πιο πολύ από τον οβολό της χήρας. `Ετσι και οι πιστοί και αγαπώντες τα θεάρεστα έργα, του τόπου μας θα ανταποκρίνονταν σαν καλοί Χριστιανοί και με την οικονομική ενίσχυσή των αλλά και με την προσωπική των εργασία.
Και ήδη το Σωτήριον έτος 1894 ξεκινάει το έργο. Εκσκάπτονται τα θεμέλια. Οι καραγωγείς δίνουν πρώτοι το παρόν για την μετα-φορά δομικών υλικών και πραγματοποιούν εκατοντάδες αγώγια φορτωμένοι με πέτρες από το ποτάμι στο κτίσμα. Ακολουθούν οι γαϊτες των βαρκάρηδων από τα Μαύρα Λιθάρια και τον Τρανό `Αμμο και σωρεύουν από τον βυθό πολλά κυβικά πέτρας για τον ίδιο σκοπό, φορτώνοντάς τες στα πλεούμενα. Σε κάποια μάλιστα περίπτωση αναφέρεται πως η γαϊτα του Γιαννάκου Λαζανά και  του πεθερού του Ηλία Παπαμετζελόπουλου, από κάποιον αδέξιο χειρισμό  κατά την αριτσάνα ή κάποιον απρόσμενο κυματισμό, υπερφορτωμένη βρέθηκε στο βυθό. Η ζημιά ασφαλώς ήταν διπλή; `Οχι! `Ηξεραν αυτοί να παλεύουν και να μην απελπίζονται. Ρίχνουν συνέχεια βουτιές και αδειάζουν τις πέτρες στη θάλασσα. Η βάρκα ανασαίνει και προβάλει ξανά στην επιφάνεια. Της αδειάζουν τα υπόλοιπα νερά και αρχίζουν ξανά τις βουτιές. Μία – μία οι πέτρες τοποθετούνται προσεκτικά και η βάρ-κα παίρνει το δρόμο για τον προορισμό της. Για το Ναό όμως χρειάζονται και πάρα πολλά τετραγωνισμένα αγκωνάρια απαραίτητα για τις γωνίες του Ναού, για τις αρχιτεκτονικές διακοσμητικές εξοχές και ζώνες για καμάρες, για περιστύλια αψιδωτά και για τα προπύλαια. Η μεταφορά τους γίνεται με εμπορικά τραίνα από το Χιλιομόδι στην Κόρινθο και από εκεί με μεταβίβαση από τα  αποκολλούμενα βαγόνια για το Δερβένι. Το πρόβλημα της μεταφοράς από το σταθμό στο ύψος του ανεγειρομένου Ναού διευκολύνεται ευγενώς από την παρακαμπτήριο γραμμή που κατασκεύασε η ΣΠΑΠ επί τούτω, όπου και εναποτίθενται αυτές για να καταλήξουν στις σκαλωσιές του Ναού ασφαλώς με μεγάλο κόπο των εργατών. 
Αυτά και μόνο για τα προβλήματα και τις αντιξοότητες στην κατασκευή. Μα και τι να πρωτοθαυμάσει κανείς σ’ αυτούς τους αν-θρώπους! Την εξυπνάδα; τη φιλοπονία; την απαντοχή; την ισχυρή βούληση; τα τόσα άλλα προτερήματα με κορωνίδα τη βαθιά πίστη στο Θεό και στην αγάπη του μεγάλου προστάτη του τόπου Τιμίου Προδρόμου. Ρίχτηκαν με θάρρος και αυτοπεποίθηση στο δύσκολο αλλά και ωραίο έργο για τον Οίκο του Θεού και Ναό του Προδρόμου. Και η εξ ύψους βοήθεια πρόδηλη. Ο Ναός ολοκληρώθηκε σχεδόν, αλλά πριν προλάβει να λειτουργηθεί και να δοξασθεί το Πανάγιο όνο-μα του Προδρόμου, ένα φαρμακερό αγκάθι ξεπροβάλλει, ένα απόστημα κακοήθειας. Ανθρώπινες μικρότητες μαζί με μισαλλοδοξίες αναμεμειγμένες με διαβολικές παρενέργειες έρχονται να μολύνουν την πιο χαρίεσσα προσδοκία των πιστών. Κάποιες συκοφαντίες κακοπίστων κυκλοφορούν περί δήθεν οικονομικών ατασθαλιών, όλως απαράδεκτες και κοκόβουλες, εις βάρος νουνεχών και εντίμων και πέραν κάθε υποψίας ατόμων. Και τότε συμβαίνει το πιο τρανταχτό, λες, άνωθεν ράπισμα που καταφέρθηκε ποτέ εναντίον των διαβολέων που ετόλμησαν να μολύνουν ανθρώπους αδαμάντινου χαρακτήρα και κοσμημένους με την εντιμότητα και μάλιστα τη στιγμή που ολοκληρώνετο το κτίσμα και οι οικονομίες είχαν εξαντληθεί και οι εργασίες κινδύνευαν να διακοπούν.
Εκτελεστής αλλά και εργολάβος του έργου υπήρξε ο εκ Λυκοποριάς Ηλίας Παπαμετζελόπουλος, έμπειρος οικοδόμος, ο οποίος σε καμιά περίπτωση δεν ήθελε να αμαυρωθεί το Υπερευλογημένο έργο

 

του και να κυριαρχήσουν υπόνοιες και καχυποψίες αναπόδεικτες. Η λύση ήταν μία: Μεταβαίνει στη Λυκοποριά, πωλεί σχεδόν την περιουσία του και φιμώνει τα στόματα της κακοηθείας. Η ενέργειά του αυτή δεν δηλώνει ενοχή αλλά είναι πράξη υψηλού αλτρουισμού. Και το οικονομικό κόστος θα φανεί όταν οι οικονομικές ανάγκες και οι σπουδές των παιδιών του, Κωνσταντίνου, Σμαράγδας, `Ολγας και Ελένης, θα καταστούν προβληματικές αλλά τελικά θα τελεσφορήσουν. Και σ’ αυτήν την περίσταση παίρνει την πεφωτισμένη απόφαση να ιερωθεί. Προχειρίζεται διάκονος και μετ’ ολίγον χειροτονείται ιερέας και δι’ όλον τον βίον του διακονεί τον `Αγιο Σπυρίδωνα Λυγιάς. Ο της Δικαι-οσύνης Στέφανος επιστέφει τον λειτουργόν του Υψίστου.
`Οθεν «Δίκαιος εν Κυρίω ο θάνατος του μεγαλόκαρδου και πιστού δούλου πατρός Ηλιού».